De
Kaki – Dadelpruim - Persimoen
Diospyros kaki - Diospyros lotus
Ebenaceae – ebbeboomfamilie
Kaki
is een bladverliezende fruitboom van de subtropen. De rijpe
vruchten lijken op tomaten, maar de Amerikanen noemen hem
“appel van de oriënt”, terwijl de Duitsers over
een pruim spreken. Kaki is vooral spectaculair als zijn
bladeren afgevallen zijn en de rijpe vruchten als ballen
aan een kerstboom hangen.
De kaki komt van oorsprong uit China, Japan en Korea. Het
is de vrucht van een 4 tot 8 meter hoge struikachtige boom,
die per oogst tot 80 kilo vruchten kan geven. In
Zuid-Europa groeien ze ook vaak in het wild.
De kaki ziet eruit als een grote, geeloranje tomaat met
groene kroonblaadjes. De vrucht is familie van de mispel.
Ze hebben met elkaar gemeen, dat ze alleen overrijp lekker
smaken omdat dan het looizuur (tannine) uit de vrucht
verdwenen is. Tannine geeft vruchten een wrange nasmaak. De
kaki heeft geleiachtig vrucht-vlees met 2 tot 8 oneetbare
pitten. De Sharon is een veredelde kakisoort, waarvan de
naam ontleend is aan het dal van de ri-vier in Israël waar
hij wordt ge-kweekt. De sharon mist de nadelen van de kaki.
De vrucht bevat geen pitten en tannine, hoeft daarom niet
overrijp te worden gegeten en smaakt ook goed wanneer het
vruchtvlees nog een vrij stevige structuur heeft.
Herkomst en
verspreiding
Kaki
is Inheems in Japan, China, Birma en Noord-India, Korea en
Vietnam, in de bergen van Indonesië en de Filippijnen. Rond
1885 werd hij in Australië en Noord-Amerika geïntroduceerd.
Hij komt in het wild voor, maar wordt ook sinds eeuwen
gecultiveerd. De ontdekkingsreiziger Marco Polo heeft al
over de handel in kakivruchten bericht.
In 1912 kwamen de eerste kakibomen in Palestina terecht,
iets later op Sicilië, Zuid-Rusland en Algerije. In
Brazilië werd de Kaki door Japanse immigranten
geïntroduceerd.
Naamgeving
De
botanische naam dispyros betekent godenvrucht, afgeleid van
het Griekse woord dios wat god en pyros wat vrucht
betekent. Kaki betekent in het Japans rode vrucht.
Plantkenmerken
De gestalte van de Kaki lijkt inderdaad op die van een
appelboom. Zijn takken zijn enigszins broos, zodat zij
gemakkelijk breken als het hard waait. Zijn bladeren zijn
donkergroen, lancetvormig en ongeveer zo breed als lang.
De onopvallende bloemen zijn omgeven door een groene
kelkkoker. Zij ontwikkelen zich in juni vanuit de
bladoksels van één jaar oude takken. De vrouwelijke bloemen
staan afzonderlijk en zijn crèmekleurig, terwijl de roze
ge-kleurde mannelijke bloemen per drie bij elkaar staan.
De kleur van de vruchten varieert van lichtgeel tot
oranjerood. Zij zijn iets groter dan vleestomaten en worden
in het najaar geoogst. Nachtvorst versnelt het
rijpingsproces.
De kakizaden zijn kastanjebruin en hebben ongeveer de
grootte en vorm van amandelen. Ze zijn zelden in de
vruchten die we bij ons kunnen kopen, te vinden.
Soorten
Van de Kaki bestaan er meer dan 2000 cultivars.
Er zijn twee types kaki’s:
- niet-astringente types kunnen gegeten worden zodra zij
goudkleurig zijn. De vrucht kan nog stevig zijn, maar is
perfect eetbaar.
- astringent type daarentegen moet bijzonder rijp zijn,
voor ze kunnen gegeten worden. Dit type is pas eetbaar als
het vruchtvlees gelei-achtig is. Te vroeg geplukte vruchten
van dit type, kunnen nog weken nodig hebben voor zij
voldoende nagerijpt zijn. De kleur is dan diep oranje tot
rood. Dit type is meestal het smakelijkste, vooral als zij
op volle rijpheid geplukt worden. Dat is echter zelden in
de verkoop mogelijk omdat deze vruchten eenmaal rijp,
bijzonder kwetsbaar zijn.
Niet-astringente soorten: 'Fuyu', 'Jiro', 'Gosho' and
'Suruga'.
Astringene soorten: 'Hirata-nenashi', 'Hachiya',
'Aizumishira-zu', 'Yotsumizo' en 'Yokono'.
De voorbije jaren komen steeds meer speciaal gecultiveerde
soorten op de markt, waarbij selectie en teeltwijze gezorgd
hebben voor het wegselecteren van de wrange smaak die
vooral tegen de onrijpe schil heel sterk kan zijn.
Speciale variëteiten en kruisingen uit Israel komen als
Sharon-vruchten in de handel. Zij zijn kleiner dan de
kakivruchten en zijn eerder groengeel. Zij blijven vrij
hard en hebben minder aroma. Door het feit dat dit vruchten
zijn die bijzonder goed verhandelen, is deze soort heel
populair geworden.
Volksgebruik
De Japanners hebben vanouds een speciale relatie met de
Kaki. Hij is voor hun symbool van een krachtig streven naar
herstel, en neemt in de Japanse cultuur ongeveer de plaats
in van de olijfboom : de boom van de hoop.
De Nederlandse Marijke Crefeld ontdekte in 2002 bij de
herdenking van het feit dat 55 jaar geleden, op 9 augustus
1945, de plutoniumbom op Nagasaki viel, een overlevende
kakiboom. Een groot deel van de stad werd totaal verwoest
en een groot percentage van de bevol-king stierf. Hier
ontdekte zij de Kaki die dicht bij het epicentrum stond en
die deze ramp overleefd had. Het viel haar op dat de schors
van de stam en de wortel zwart waren, en dat zich onder de
schors een spierwitte laag bevond. Dat was uniek, want bij
andere Kaki’s was haar dat niet opgevallen. Een
bewoner van de stad vertelde haar dat hij al 10 jaar lang
thee dronk van de bladeren van de Kaki ter bestrijding van
de lichamelijke problemen ten gevolge van de bom.
In de Hortus Botanicus in Leiden werd als project in het
kader van de 400 jaar relaties Nederland en Japan door een
Japans kunstenaar (Tatsuo Miyajima) een stek van deze boom
geplant.
Door Tatsuo worden stekken over de hele wereld geplant als
symbool voor het overleven en groeien op een
onwaarschijnlijke plek. Het is een vredesboodschap.
Gebruik
In de Chinese kruidengeneeskunst is het gebruik van de Kaki
al lang bekend. Men bestrijdt ermee ziektes die het gevolg
zijn van radioactiviteit (bladeren en schors). Het
vruchtvlees heeft een positieve werking bij leukemie.
Teelt
Ook bij ons kan een Kaki geteeld worden. Als men toevallig
een pit in een kakivrucht vindt, bevrijdt men hem van het
vruchtvlees, spoelt hem in water af en brengt hem op een
kokossubstraat tot kiemen op een warme plek. Het beste laat
je het kakipitje een dag lang in lauwwarm water weken en
dan kiemen (dat duurt 2 tot 4 weken). Zodra de wortels
ver-schijnen, wordt de pit ingeplant. Het substraat moet
altijd vochtig zijn. Het plantje mag niet op de verwarming
en niet in de volle zon staan. De gewenning vindt pas later
plaats.
Kakiboompjes blijven bij ons klein. Zij kunnen in een
container, maar ook in de volle grond worden gehouden. Onze
milder wordende winters kunnen zij goed verdragen.
Narijpen: Een kaki en sharon rijpen het best na op
kamertemperatuur. Als u ze wat langer wil bewaren kunt u ze
het best in de koelkast leggen en een tot twee dagen voor
gebruik uit de koelkast op kamertemperatuuur leggen. Een
rijpe kaki en sharon zijn boterzacht en het vruchtvlees is
geleiachtig. De vruchten zijn erg kwetsbaar als ze rijp
zijn, probeer daarom hard stoten en kneuzen te voorkomen.