Waarom
God geen einde maakt aan het
lijden
Had God die botsing in de lucht en die helse toestand
op schoolplein veroorzaakt ? Niemand kon dat geloven. Maar
zou God niet op zijn minst zulke zinloze rampen moeten
voorkomen ? Als wij in God geloven, moeten wij ons wel
afvragen waarom Hij geen eind maakt aan het zinloze lijden
op onze planeet. Waarom maakt Hij deze slechte wereld niet
goed ?
Tragedies treffen iedereen.
Bekommert
God zich er om ?
Op 4 april 1991 kwamen een vliegtuig en een helikopter
boven een buitenwijk van Philadelphia (Pennsylvania) in
botsing. Op het speelplein van een lagere school regende
het wrakstukken. Door de botsing kwamen twee kinderen en
vijf volwassenen, onder wie senator Heinz, om het leven.
Een jongen uit de derde klas, Andy, was getuige van het
drama. Hij probeerde er een verklaring voor te vinden en
zei tegen zijn moeder : "Ik denk dat God dit heeft laten
gebeuren om de mensen meer waardering voor elkaar te doen
hebben." Het was eerder een vraag dan een verklaring.
Andy's moeder, free-lance-schrijfster Jane Brooks, heeft
haar eigen worsteling om de ramp te begrijpen beschreven in
een artikel in het tijdschrift Newsweek. Zij gaf het de
titel : "Pondering An Act of God" ("Mijmering over een daad
van God").
Is God verantwoordelijk ?
Had God die botsing in de lucht en die helse toestand op
schoolplein veroorzaakt ? Niemand kon dat geloven. Maar zou
God niet op zijn minst zulke zinloze rampen moeten
voorkomen ? Als wij in God geloven, moeten wij ons wel
afvragen waarom Hij geen eind maakt aan het zinloze lijden
op onze planeet. Waarom maakt Hij deze slechte wereld niet
goed ? Als God zich er werkelijk om bekommert, vraagt
Philip Yancey in Disappointment With God zich af, "waarom
strekt Hij zijn hand dan niet naar de aarde uit om wat
misgaat - of althans iets daarvan - recht te zetten ?"
Rabbijn Harold Kushner stelt dezelfde vraag in zijn
veelgeprezen nationale bestseller When Bad Things Happen to
Good People. Hij vertelt daarin over een persoonlijke
tragedie waardoor hij alles wat hij over God had geloofd en
geleerd aan een heroverweging onderwierp.
Zijn zoon Aäron stierf op 14-jarige leeftijd aan progeria,
een ziekte die voortijdig veroudering veroorzaakt. Waarom
moest de familie Kushner die tragedie doormaken ? Rabbijn
Kushner worstelde zelf met dat probleem. In zijn boek stelt
hij de vraag : "Als God bestaat, als Hij ook maar enigzins
rechtvaardig is, om nog maar niet te spreken van liefdevol
en vergevensgezind, hoe heeft Hij mij dit dan kunnen
aandoen?" Waarom moeten onschuldige, vriendelijke mensen
lijden? Die vraag is door de eeuwen heen steeds opnieuw
gesteld. Ook u hebt zich die vraag waarschijnlijk weleens
gesteld. Het is misschien wel de belangrijkste vraag van
ons leven. "Er is maar één vraag die er werkelijk toe
doet", schrijft Kushner, "de vraag waarom het kwaad goede
mensen treft."
Hoe verklaren wij onze wereld, ons lijden ? Philip Yancey,
die dit probleem onderzocht in Disappointment With God
geeft toe : "Ik wist dat ik op vragen zou stuiten die niet
gemakkelijk te beantwoorden zijn, vragen waarop eigenlijk
geen antwoord te geven is." Vragen over het lijden gaan ons
allemaal op welke wijze dan ook aan. Het is mogelijk dat
wijzelf of onze gezinsleden voor ongelukken of ziekten
gespaard blijven. Maar wij hebben dan wellicht een ander
kruis te dragen. Dit kan eenzaamheid zijn, afgewezen zijn,
armoede, een verbroken relatie, een moeilijke jeugd, angst
of schuld. En niemand van ons ontkomt aan de laatste
tragedie, de dood. Waarom wordt de wereld - mijn leven, en
misschien ook uw leven - door lijden getekend ?
God en tragedie
Dit artikel kan vanzelfsprekend geen antwoord geven op
alles wat menselijk lijden betreft. Het kan helpen richting
te geven aan onze gedachten. Een van de sleutels daartoe is
onderscheid maken tussen wat God is en wat het leven
brengt.
God mag dan rechtvaardig zijn, dit leven is dat niet.
God is goed, maar mensen doen vaak verkeerde dingen.
God is volmaakt, maar wij maken fouten die ons soms duur
komen te staan.
Zolang er mensen slechte dingen doen of ronduit kwaad
bedrijven, zullen anderen geschaad worden.
Zolang er mensen fouten maken, zal er lijden zijn.
Zolang de natuur is wat zij is, worden wij gezegend met
regen voor onze gewassen, maar ook geteisterd door tyfoons
die overstromingen, verwoesting en dood veroorzaken.
Fatsoenlijke mensen lijden vaak en mensen die kwaad
bedrijven kennen somsvoorspoed. Jezus wijst daarop als Hij
zegt dat wanneer God regen zendt, die valt over zowel
rechtvaardigen als onrechtvaardigen (Matth. 5:45). Dit zijn
de regels van het leven die ons welzijn of lijden bepalen.
Ze kunnen ons onrechtvaardig lijken, ze kunnen ons slecht
bevallen, maar dat verandert deze realiteit niet.Wij hebben
het recht en de verantwoordelijkheid, waar mogelijk, de
kwalijke gevolgen ervan te bestrijden. Niettemin zijn alle
mensen aan die regels onderworpen. Waar is God intussen ?
Waarom verandert Hij de regels van het levensspel niet ?
Stel eens dat Hij dat deed. Bedenk hoe de wereld eruit zou
zien, als zij zo rechtvaardig was als wij zouden wensen. Er
zouden geen ongelukken gebeuren, er zou geen misdaad worden
bedreven en wij zouden niet door natuurrampen kunnen worden
getroffen. Een dergelijk wereld zou geen logica kennen. De
natuurwetten die oorzaak en gevolg bepalen, zouden steeds
weer anders moeten zijn. God zougedwongen zijn vele malen
per dag in te grijpen in het leven van iedere individuele
mens. Hoe ver zou God gaan ? Hoe zou het gaan met de
natuurrampen ? Zou God een eind maken aan aarbevingen of
tijdens een beving alleen huizen voor instorting behoeden ?
Zou hij gasleidingen tegen breuken beveiligen en breuken
voorkomen ? Hoe zou het gaan met het wangedrag ? Zou God
een eind maken aan oorlog en moord ? Aan alle politieke
machtsstrijd ? Aan caféruzies ? Hoe zou het gaan met de
ongelukken ? Zou God een eind maken aan verkeersongelukken
? Het neerstorten van vliegtuigen ? Sportblessures ? Zou
God iedereen voor blessures, ziekten en kwalen behoeden ?
Hoe zou het gaan met de dood ? Zou God de dood opheffen ?
Hij zou dat inderdaad moeten doen om droefheid en lijden te
beëindigen. Het is duidelijk dat onze wereld onmogelijk zou
zijn als alle leed door God werd voorkomen. Wij kunnen het
erover eens zijn dat een wereld zonder lijden een ideaal
oord lijkt. De vraag naar Gods rechtvaardigheid sterft niet
gemakkelijk weg, wanneer er zoveel leed in de wereld te
bespeuren valt.
Gods visie
De
apostel Paulus behandelt het vraagstuk van Gods
rechtvaardigheid in het negende hoofdstuk van zijn brief
aan de Romeinen. Hij doet dat binnen het kader van de
belangrijke vraag waarom er in de vroege
nieuwtestamentische Kerk slechts weinigen tot behoud worden
geroepen. Was God zo onrechtvaardig dat Hij in die tijd het
behoud niet aan iedereen gunde ? Waarom bleef de grote
meerderheid der mensen "zonder hoop en zonder God in de
wereld"? (Ef. 2:12) Paulus legt Gods visie op de dingen uit
door de Farao uit Exodus als voorbeeld aan te halen. Hij
legt uit dat God bij de bevrijding van Israël uit Egypte de
Farao en zijn volk vernietigde. Was dat niet onrechtvaardig
? Paulus zegt van niet. Hij vraagt : "Wat zullen wij dan
zeggen : Zou er onrechtvaardigheid zijn bij God ? Volstrekt
niet ! Want Hij zegt tot Mozes : Over wie Ik Mij ontferm,
zal Ik Mij ontfermen" (Rom. 9:14-15). De Israëlieten zullen
vast en zeker hebben gezegd dat God juist wel rechtvaardig
was ! Zij werden eindelijk uit de slavernij bevrijd. Ik
denk dat onze reactie heel anders geweest zou zijn als wij
de Farao of de Egyptenaren waren geweest. Om te beginnen
zou onze zekere wereld volledig uit haar voegen zijn
gerukt. Onze gewassen waren vernield. Onze jongens massaal
vermoord en in de strijd verdronken. Onze kudden
afgeslacht. Ons land verwoest. Onze eerstgeborene gedood.
Als wij inderdaad Egyptenaren waren geweest, zou er maar
één conclusie mogelijk zijn geweest : God (of de goden) was
(of waren) uiterst onrechtvaardig jegens ons. Enerzijds
greep God genadig in om het leven voor een heel volk te
verbeteren. Anderzijds was er nog steeds sprake van
onrechtvaardigheid in de algemene orde der dingen want een
ander volk was vernederd en verwoest. Paulus had maar één
antwoord op dergelijke ongerijmdheden in het leven. Wij
moeten erop vertrouwen dat God zijn plan uitvoert op de
wijze die Hem goeddunkt.
Geen antwoord op
het waarom
Paulus
gaf wel antwoord op de vraag over Gods rechtvaardigheid,
maar hij deed dat niet rechtstreeks. Zijn antwoord komt
neer op de wedervraag aan zijn lezers : "Waarom vraagt u
dat eigenlijk ?" Paulus reageert met een scherp verwijt :
"Maar gij, o mens ! wie zijt gij, dat gij God zoudt
tegenspreken ? Zal het geboetseerde soms tot zijn
boetseerder zeggen : Waarom hebt gij mij zo gemaakt ?"
(Rom. 9:20)Hebben wij dan niet het recht God te vragen :
waarom hebt U mij zo gemaakt dat ik kanker heb gekregen of
een hartinfarct ? Waarom ben ik niet een ander soort pot
geworden ? Paulus weigert rechtstreeks te antwoorden op de
vraag : "Waarom ?" Hij verdedigt Gods wijsheid en
rechtvaardigheid, ook al lijkt onze wereld ineengestort te
zijn. Paulus schrijft : "O diepte van rijkdom, van wijsheid
en van kennis Gods, hoe ondoorgrondelijk zijn zijn
beschikkingen en hoe onnaspeurlijk zijn wegen !" (Rom.
11:33.)
Wat ons lijden ook is, wij moeten aanvaarden dat God wijs,
barmhartig en rechtvaardig is, beklemtoont Paulus. Volgens
hem betaamt het ons niet om door redenering vast te stellen
waarom wij lijden, maar past het ons te lijden - als dat
ons deel is - en te vertrouwen op God, in het besef ook dat
God met ons begaan is en meelijdt. Paulus zegt dat God
menselijk lijden toelaat, omdat hij God is. God is zo
groot, zijn gedachten gaan de onze zozeer te boven, dat de
zich op een lager niveau bewegende menselijke logica en
moraal niet op zijn daden van toepassing zijn. Ik moet
toegeven dat ik bij mijn eerste lezing van Paulus' antwoord
ik teleurgesteld en zelfs boos was. Hij omzeilde de vraag.
Ik had graag met Paulus gesproken om hem daarop aan te
vallen en hem erop te wijzen hoe onlogisch zijn antwoord
was. Nadien ben ik gaan begrijpen dat er niet altijd een
zinnige reden voor het lijden bestaat. Het is hoe dan ook
verkeerd naar de reden ervan te vragen, tenzij deze ons een
zicht geeft op lijden dat voorkomen kan worden. De vraag
waarom grijpt terug op iets dat wij niet noodzakelijk
kunnen veranderen. Wij moeten vooruit kijken en ons
afvragen wat het doel van het leven is, hoe onrechtvaardig
het leven ook mag schijnen. Welke toekomst heeft God voor
ons weggelegd na dit leven van lijden?
God haat het
lijden
Wij
moeten God echter goed begrijpen. Hij is geen voorstander
van het lijden om het lijden zelf. Een voorbeeld. Meer dan
2.500 jaar geleden gaf de profeet Jeremia een beschrijving
van het bloedbad van Jeruzalem, dat door de Babyloniërs was
geplunderd. Binnen de belegerde stad hadden uitgehongerde
moeders hun dode kinderen opgegeten.
Jeremia richtte zijn blik voorbij het lijden van een
zondige en stervende generatie naar een hoopvolle toekomst.
"Want niet voor eeuwig verstoot de Here", zegt hij (Klaag.
3:31). "Want als Hij bedroefd heeft, ontfermt Hij Zich naar
de grootheid van zijn gunstbewijzen. Immers niet van harte
verdrukt en bedroeft Hij de mensenkinderen" (vers 32-33).
Maar het was in Jezus dat God zijn houding tegenover het
menselijk lijden heeft getoond. Hij heeft eens en voor
altijd bewezen zich daarom te bekommeren door zijn eigen
Zoon naar deze aarde te zenden. Jezus heeft geleefd, heeft
een doodstrijd doorgemaakt en is gestorven volgens dezelfde
regels van leven en lijden als wij. Hij was werkelijk God
in het vlees, die kwam om met ons te lijden. Hij was het
grootst mogelijke voorbeeld van Gods liefde. Jezus zelf
heeft dat gezegd : "Niemand heeft grotere liefde, dan dat
hij zijn leven inzet voor zijn vrienden" (Joh. 15:13). Nog
geen 24 uur na het uitspreken van die woorden heeft Jezus
als vleesgeworden God zijn leven voor de hele mensheid
gegeven. God heeft geleden en is gestorven om de zonden van
de mensen weg te nemen en voor hen de mogelijkheid tot
behoud open te stellen. De apostel Johannes was getuige van
deze dood van God in het vlees, de belichaming van Gods
liefde. Johannes heeft dat op welsprekende wijze uitgedrukt
: "Want alzo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij zijn
eniggeboren Zoon gegeven heeft, opdat eenieder, die in Hem
gelooft, niet verloren ga, maar eeuwig leven hebbe" (Joh.
3:16). Door de kruisiging heeft God iedere gedachte dat Hij
zich niet om ons bekommert wanneer wij lijden voor eeuwig
de kop ingedrukt. Maar er is meer goed nieuws. In de
toekomstige opstanding tot eeuwig leven zal God het leven
van iedereen tenslotte rechtvaardig en vrij van lijden
maken. God zal het lijden en de dood doen verzwelgen in de
overwinning van het eeuwige leven. Hij zal de God zijn die
zorgt, die zichtbaar wordt en die rechtvaardig is. Hij zal
handelen als genezer en levenschenker. In die nieuwe
wereld, die in de laatste hoofdstukken van het laatste
bijbelboek Openbaring beschreven wordt, zal God bij zijn
mensen wonen : "Hij zal alle tranen van hun ogen afwissen,
en de dood zal niet meer zijn, noch rouw, noch geklaag,
noch moeite zal er meer zijn, want de eerste dingen zijn
voorbijgegaan" (vers 3-4).
Het menselijk hart is de schelp waarin de
parel van oprechtheid wordt gevonden.
Byron
De
Goed Nieuws-brief
is een driemaandelijks tijdschrift dat sinds 1993 wordt
uitgegeven door de Levensark (Christelijke Vereniging voor
Natuurlijke Hygiëne). Het tijdschrift onderstreept de
relatie tussen fysieke en geestelijke gezondheid en
persoonlijke verantwoordelijkheid.